Azərbaycan dilli axtarışda texniki SEO: yoxlama siyahısı

Core Web Vitals

Core Web Vitals Google-un istifadəçi təcrübəsini ölçən üç əsas göstəricisidir. Onlar real istifadəçilərin brauzer datasına əsaslanır və səhifənin nə qədər tez yükləndiyini, nə qədər tez reaksiya verdiyini və nə qədər stabil göründüyünü göstərir. Ətraflı izah üçün web.dev-in Core Web Vitals səhifəsinə baxın.

Hədlər istifadəçilərin 75-ci persentili üzrə qiymətləndirilir. Yəni ziyarətlərin ən azı dörddə üçü "yaxşı" həddə olmalıdır. INP 2024-cü ildə FID göstəricisini əvəz etdi.

LCP: ən böyük element

Əksər saytlarda LCP elementi hero şəkli, banner və ya böyük başlıqdır. Onun gecikməsinin əsas səbəbləri yavaş server cavabı, optimallaşdırılmamış şəkil və render-i bloklayan skriptlərdir.

• Hero şəklini müasir formatda (WebP və ya AVIF) və düzgün ölçüdə verin.
• LCP şəklinə lazy loading tətbiq etməyin; əksinə, onu prioritetlə yükləyin.
• Server cavab vaxtını (TTFB) yoxlayın: hosting, keşləmə və CDN.
• Kritik olmayan JavaScript-i sonraya saxlayın.

INP: reaksiya sürəti

INP pis olanda istifadəçi düyməyə basır, amma səhifə bir müddət cavab vermir. Bunun ən çox rast gəlinən səbəbi ağır JavaScript-dir: üçüncü tərəf skriptləri, chat vidjetləri, çoxlu analitika tagları.

Google Tag Manager-də istifadə olunmayan tagları təmizləyin, ağır vidjetləri istifadəçi qarşılıqlı əlaqəsindən sonra yükləyin. Uzun JavaScript tapşırıqlarını kiçik hissələrə bölmək developer üçün əsas texniki həll yoludur.

CLS: vizual stabillik

CLS problemi istifadəçinin oxuduğu mətn birdən aşağı sürüşəndə yaranır. Səbəb adətən ölçüsü göstərilməmiş şəkillər, sonradan yüklənən reklam blokları və ya şriftlərin gec yüklənməsidir.

• Hər şəkil və video üçün width və height atributlarını göstərin.
• Banner və reklam blokları üçün yer əvvəlcədən ayrılsın.
• Veb şriftlərini əvvəlcədən yükləyin və font-display parametrini düzgün seçin.

Harada yoxlamaq lazımdır

Search Console-dakı Core Web Vitals hesabatı real istifadəçi datasını URL qrupları üzrə göstərir. PageSpeed Insights isə konkret səhifə üçün həm real, həm də laboratoriya datasını verir. Azərbaycanda istifadəçilərin böyük hissəsi mobil cihazdan daxil olur, ona görə əvvəlcə mobil nəticəyə baxın.

İndeksləmə və crawl

Səhifə indeksdə yoxdursa, axtarış nəticəsində də yoxdur. İndeksləmə problemləri çox vaxt səssiz olur: sayt işləyir, amma əsas səhifələrin bir hissəsi Google-a görünmür.

Crawl: botun saytı gəzməsi

Googlebot saytı daxili keçidlər və sitemap vasitəsilə kəşf edir. Əgər səhifəyə heç bir daxili keçid yoxdursa və o, sitemap-də də yoxdursa, onun tapılma ehtimalı azdır. Belə səhifələrə "yetim səhifə" deyilir.

• robots.txt əsas bölmələri bağlamamalıdır.
• XML sitemap yalnız indekslənməli, 200 status qaytaran, canonical URL-ləri ehtiva etməlidir.
• Sitemap-in ünvanı robots.txt-də göstərilməli və Search Console-a təqdim olunmalıdır.
• Daxili keçidlər adi HTML keçidləri olmalıdır, yalnız JavaScript hadisəsi ilə işləyən düymələr yox.

İndeksləmə hesabatını oxumaq

Search Console-da "Səhifələr" (Page indexing) hesabatı indekslənməyən səhifələrin səbəblərini göstərir. Ən çox rast gəlinən statuslar bunlardır.

Canonical və dublikatlar

Onlayn mağazalarda eyni məhsul filtr, sıralama və UTM parametrləri ilə onlarla URL-də görünə bilər. Hər səhifədə öz əsas ünvanına işarə edən canonical tag olmalıdır. Filtr səhifələrinin hansının indekslənməli olduğu ayrıca strateji qərardır.

Server və hosting

Azərbaycanda bəzi saytlar ucuz paylaşılan hostingdə yerləşir və pik saatlarda yavaşlayır və ya 5xx xətası verir. Search Console-dakı Crawl stats hesabatı serverin bota necə cavab verdiyini göstərir. Tez-tez server xətası botun saytı daha az gəzməsinə səbəb ola bilər.

JavaScript və render

Google JavaScript-i render edə bilir, amma bu əlavə resurs və vaxt tələb edir. Əsas mətn, başlıqlar, daxili keçidlər və meta teqlər server tərəfdən HTML-də gəlməlidir. Next.js, Nuxt və oxşar framework-lərdə server-side rendering və ya statik generasiya bu problemi həll edir.

hreflang: az və en

Azərbaycanda bir çox sayt iki və ya üç dildə işləyir: Azərbaycan, ingilis və rus. hreflang atributu axtarış motoruna eyni səhifənin hansı dil versiyalarının olduğunu bildirir. Bu, istifadəçiyə öz dilində nəticə göstərilməsinə kömək edir.

Əsas qaydalar

1. Hər dil versiyasının ayrıca URL-i olmalıdır, məsələn /xidmetler və /en/services.
2. Hər versiya özünə və bütün digər versiyalara işarə etməlidir (self-referencing və qarşılıqlılıq).
3. Dil kodları ISO 639-1 formatında olmalıdır: az, en, ru.
4. Ölkə kodu lazım olanda əlavə olunur: az-AZ, ru-AZ.
5. x-default dil seçilməyən istifadəçilər üçün standart versiyanı göstərir.

Rəsmi qaydalar Google-un lokallaşdırılmış versiyalar sənədində təsvir olunub. Ən çox rast gəlinən səhv qarşılıqlılığın olmamasıdır: AZ səhifə EN versiyaya işarə edir, EN versiya isə AZ-a işarə etmir.

Nümunə

Azərbaycan dilli səhifənin head bölməsində aşağıdakı keçidlər olur: hreflang="az" öz ünvanına, hreflang="en" ingilis versiyasına, hreflang="x-default" isə əsas versiyaya. İngilis versiyasında eyni üç keçid təkrarlanır. Canonical hər versiyada həmin versiyanın öz ünvanıdır, başqa dilə işarə etməməlidir.

Tez-tez səhvlər

• Bütün dil versiyalarında canonical yalnız AZ səhifəyə işarə edir — bu, digər dilləri indeksdən çıxara bilər.
• Avtomatik dil yönləndirməsi IP-yə görə edilir və bot EN versiyanı görə bilmir.
• Tərcümə yarımçıqdır, səhifənin yarısı başqa dildədir.
• hreflang sitemap-də bir cür, HTML-də başqa cür verilib.

html lang atributu

html lang atributu brauzer və ekran oxuyucuları üçün vacibdir. Google isə səhifənin dilini əsasən məzmuna görə müəyyən edir. Yenə də hər dil versiyasında lang atributunu düzgün göstərmək yaxşı təcrübədir.

Domen və coğrafiya

.az domeni Azərbaycan bazarına aid olduğunu açıq siqnal kimi göstərir. .com və ya .org domenində isə dil versiyaları və hreflang daha böyük rol oynayır. Search Console-da əvvəllər mövcud olan beynəlxalq hədəfləmə hesabatı artıq istifadə olunmur, ona görə əsas siqnal məzmun və hreflang-dır.

Schema markup

Schema markup səhifədəki məlumatı maşın üçün strukturlaşdırılmış formada təsvir edir. Google bunun üçün JSON-LD formatını tövsiyə edir. Schema reytinq faktoru kimi təqdim olunmur, amma rich result-lara uyğunluq və məlumatın düzgün başa düşülməsi üçün vacibdir.

Hansı növlər ən faydalıdır

Azərbaycan konteksti

Qiymət göstərərkən priceCurrency olaraq AZN istifadə edin. Ünvan üçün addressCountry olaraq AZ, şəhər üçün addressLocality göstərin. Dil versiyalarında inLanguage atributunu səhifənin dilinə uyğun qoyun.

Qaydalar

• Schema yalnız səhifədə görünən məlumatı təsvir etməlidir.
• Uydurma reytinq, rəy və ya qiymət əlavə etmək qaydaların pozulmasıdır.
• Yer tutucu dəyərlər ("[Ünvan]", "[X]") schema-ya düşməməlidir.
• Markup-ı Google-un Rich Results Test aləti ilə yoxlayın.

Schema-nın AI cavablarında görünmə ilə əlaqəsini AEO / GEO bələdçimizdə ayrıca izah etmişik.

URL strukturu və Azərbaycan hərfləri

URL həm istifadəçi, həm də axtarış motoru üçün səhifənin nə haqqında olduğunu göstərir. Azərbaycan dilli saytlarda əsas sual xüsusi hərflərlə necə davranmaqdır.

Transliterasiya

URL-də ə, ğ, ı, ö, ü, ç, ş hərfləri texniki olaraq işləyir, amma paylaşılanda və kopyalananda faiz kodlaşdırılmış uzun simvollara çevrilir. Ona görə slug-larda transliterasiya daha praktikdir: ə → e, ı → i, ş → s, ç → c, ğ → g, ö → o, ü → u.

Başlıqda düzgün yazılış

URL transliterasiya olunsa da, title, H1 və mətndə düzgün Azərbaycan əlifbası istifadə edilməlidir. Axtarış motorları istifadəçinin "e" ilə yazdığı sorğunu "ə" ilə yazılmış mətnlə əlaqələndirməyi bacarır. Mətni qəsdən səhv yazmaq və ya hər iki variantı təkrarlamaq lazım deyil.

Ümumi qaydalar

• Kiçik hərf, sözlər arasında defis.
• Qısa və mənalı: /xidmetler/seo, /xidmetler/seo-xidmeti-baki-azerbaycan deyil.
• Dil versiyası üçün sabit prefiks: /en/, /ru/.
• URL dəyişəndə köhnə ünvan 301 ilə yeni ünvana yönləndirilsin.

Yoxlama siyahısı

Aşağıdakı siyahını yeni sayt istifadəyə veriləndə, böyük dizayn dəyişikliyindən sonra və ən azı rübdə bir dəfə tətbiq edin. Hər bəndi "bəli / xeyr / qismən" kimi qeyd edin və problemləri prioritetə görə sıralayın.

Texniki baza

• HTTPS bütün səhifələrdə işləyir, HTTP versiya 301 ilə yönləndirilir.
• www və www-siz versiyalardan biri əsas seçilib, digəri yönləndirilir.
• robots.txt əsas bölmələri bağlamır və sitemap ünvanını göstərir.
• XML sitemap Search Console-a təqdim olunub və xətasızdır.
• 404 səhifəsi düzgün 404 status kodu qaytarır.

Sürət və təcrübə

• Mobil LCP, INP və CLS "yaxşı" həddədir.
• Hero şəkli optimallaşdırılıb və lazy loading ilə yüklənmir.
• İstifadə olunmayan GTM tagları və üçüncü tərəf skriptləri təmizlənib.

İndeksləmə

• Əsas səhifələr Search Console-da indekslənib.
• Hər səhifədə öz canonical tag-ı var.
• Yetim səhifə yoxdur, hər vacib səhifəyə daxili keçid var.
• Əsas mətn JavaScript olmadan HTML-də görünür.

Dil versiyaları

• Hər dil versiyasının ayrıca URL-i var.
• hreflang qarşılıqlıdır və x-default göstərilib.
• Canonical başqa dilə işarə etmir.
• html lang atributu hər versiyada düzgündür.

Kontent və schema

• Hər səhifədə bir H1, unikal title (təxminən 55–60 simvol) və meta description (təxminən 150–160 simvol) var.
• Organization, BreadcrumbList və səhifə növünə uyğun schema qurulub.
• Schema-da yer tutucu və uydurma dəyər yoxdur.
• Şəkillərin mənalı alt mətni var, dekorativ şəkillər alt="" ilə işarələnib.

Bu siyahının praktik tətbiqini SEO kursumuzda real saytlar üzərində keçirik. Texniki təməlin uzunmüddətli nəticəsini isə orqanik artım case study-mizdə görə bilərsiniz: 16 ayda 921K klik və 8.11M göstərim.

Başlanğıc üçün Google-un rəsmi SEO başlanğıc bələdçisi də faydalı mənbədir.

Onlayn mağazalar üçün xüsusi məsələlər

E-commerce saytlarında texniki SEO problemləri adi korporativ saytlardan daha mürəkkəbdir. Yüzlərlə və ya minlərlə məhsul, filtrlər, sıralama seçimləri və stokda olmayan məhsullar indeksləmə üçün çoxlu risk yaradır.

Filtrlər və faceted naviqasiya

Rəng, ölçü, qiymət aralığı və brend filtrlərinin hər kombinasiyası ayrıca URL yarada bilər. Bu kombinasiyaların əksəriyyəti axtarış tələbi olmayan, demək olar ki, eyni məzmunlu səhifələrdir. Onlar crawl resursunu xərcləyir və dublikat problemi yaradır.

• Axtarış tələbi olan filtr səhifələrini (məsələn, "Samsung smartfonlar") ayrıca, optimallaşdırılmış kateqoriya səhifəsi kimi saxlayın.
• Qalan kombinasiyalarda canonical əsas kateqoriyaya işarə etsin və ya noindex istifadə olunsun.
• Sıralama parametrləri (qiymətə görə, yeniliyə görə) indekslənməməlidir.
• Filtr keçidlərinin hamısının bota açıq olması lazım deyil; bu, developer ilə birlikdə planlaşdırılmalıdır.

Stokda olmayan məhsullar

Məhsul müvəqqəti olaraq bitibsə, səhifəni silməyin. Səhifədə "stokda yoxdur" statusunu, alternativ məhsulları və bildiriş imkanını göstərin. Product schema-da da müvafiq stok statusunu yeniləyin.

Məhsul həmişəlik çıxarılıbsa, onu ən yaxın alternativə və ya kateqoriya səhifəsinə 301 ilə yönləndirin. Əgər uyğun alternativ yoxdursa, 404 və ya 410 status kodu qaytarmaq da qəbul ediləndir.

Səhifələmə

Kateqoriya səhifələrində səhifələmə (1, 2, 3...) istifadə olunursa, hər səhifənin öz canonical-ı olmalıdır, birinci səhifəyə işarə etməməlidir. Səhifələr arasında adi HTML keçidləri olsun ki, bot bütün məhsullara çata bilsin. "Daha çox yüklə" düyməsi istifadə olunursa, onun arxasında da crawl edilə bilən keçid saxlayın.

Məhsul təsvirləri

Bir çox Azərbaycan onlayn mağazası məhsul təsvirlərini istehsalçının saytından olduğu kimi kopyalayır. Bu, eyni mətnin onlarla saytda olması deməkdir. Ən azı əsas məhsullar üçün yerli auditoriyaya uyğun, öz təcrübənizi əks etdirən təsvir yazın: çatdırılma, zəmanət, istifadə məsləhəti.

Sayt köçürmə zamanı texniki SEO

Yeni dizayn, yeni platforma və ya domen dəyişikliyi orqanik trafik üçün ən riskli anlardan biridir. Köhnə URL-lər itir, yönləndirmələr unudulur və bir neçə il ərzində toplanan siqnallar zəifləyə bilər. Düzgün planla bu risk xeyli azalır.

Köçürmədən əvvəl

1. Köhnə saytın bütün URL-lərinin siyahısını çıxarın: sitemap, crawl aləti və Search Console datası ilə.
2. Ən çox trafik və keçid alan səhifələri müəyyən edin.
3. Hər köhnə URL üçün yeni ünvanı göstərən yönləndirmə xəritəsi hazırlayın.
4. Title, meta description, H1 və əsas mətnin yeni saytda saxlanıldığını yoxlayın.
5. Test mühitini noindex və ya parol ilə bağlayın ki, vaxtından əvvəl indekslənməsin.

Köçürmə günü

• 301 yönləndirmələri tətbiq edin, zəncir və dövrə yaratmayın.
• Test mühitindən qalan noindex teqlərini və robots.txt qadağalarını silin.
• Yeni sitemap-i Search Console-a təqdim edin.
• Domen dəyişirsə, Search Console-dakı ünvan dəyişikliyi alətindən istifadə edin.

Köçürmədən sonra

İlk həftələrdə Search Console-da indeksləmə və 404 xətalarını gündəlik izləyin. GA4-də orqanik trafiki səhifə qrupları üzrə köhnə dövrlə müqayisə edin. Müvəqqəti dalğalanma normaldır, amma əsas səhifələrdə davamlı düşüş varsa, yönləndirmə və kontent fərqlərini yoxlayın.

Köçürmə zamanı ən çox rast gəlinən və ən baha başa gələn səhv test mühitindən qalan noindex teqidir. Yayımdan sonra ilk yoxlamanız bu olsun.

Tez-tez verilən suallar

Nəticə

Texniki SEO bir dəfəlik iş deyil. Sayt böyüdükcə yeni səhifələr, skriptlər və dil versiyaları yaranır, köhnə problemlər qayıdır. Ona görə yoxlama siyahısını müntəzəm prosesə çevirmək lazımdır.

Azərbaycan dilli saytlar üçün ən vacib məqamlar: mobil sürət, düzgün indeksləmə, qarşılıqlı hreflang və aydın URL strukturu. Bu təməl qurulandan sonra kontent və keçid strategiyası tam gücü ilə işləyir.