Rəqəmsal marketinq lüğəti: 80-dən çox vacib termin

Ümumi marketinq terminləri

• Hədəf auditoriya (target audience) — məhsulun əsas müraciət etdiyi insan qrupu.
• Persona (buyer persona) — real müştərilərə əsaslanan ümumiləşdirilmiş müştəri təsviri: problemi, məqsədi, qərar prosesi.
• 4P — marketinq miksinin dörd elementi: məhsul (product), qiymət (price), yer/kanal (place), təşviq (promotion).
• USP (unique selling proposition) — məhsulu rəqiblərdən fərqləndirən əsas üstünlük.
• Dəyər təklifi (value proposition) — müştərinin sizi seçməklə nə qazandığının qısa ifadəsi.
• Brend tanınması (brand awareness) — auditoriyanın brendi nə dərəcədə tanıdığı.
• Marketinq hunisi (funnel) — müştərinin tanışlıqdan alışa qədər keçdiyi mərhələlər.
• TOFU / MOFU / BOFU — hunin yuxarı (tanışlıq), orta (müqayisə) və aşağı (qərar) mərhələləri.
• B2B / B2C — biznesdən biznesə və biznesdən istehlakçıya satış modelləri. Fərqləri rəqəmsal marketinq bələdçisində izah etmişik.
• Omnikanal (omnichannel) — müştərinin bütün kanallarda vahid təcrübə alması.
• Lead — məlumatını qoyan və ya maraq göstərən potensial müştəri.
• Lead generasiyası (lead generation) — potensial müştərilərin cəlb olunması prosesi.

SEO və axtarış terminləri

• SEO (search engine optimization) — axtarış motoru optimallaşdırması; ödənişsiz nəticələrdə görünmək üçün iş. Ətraflı: SEO nədir.
• SERP (search engine results page) — axtarış nəticələri səhifəsi.
• Açar söz (keyword) — istifadəçinin axtarışda yazdığı söz və ya ifadə.
• Axtarış niyyəti (search intent) — sorğunun arxasındakı məqsəd: informasiya, naviqasiya, kommersiya, tranzaksiya.
• Uzun quyruqlu açar söz (long-tail keyword) — daha uzun, dar və adətən daha az rəqabətli sorğu.
• Orqanik trafik — ödənişsiz axtarış nəticələrindən gələn ziyarətlər.
• İndeksləmə (indexing) — səhifənin axtarış motorunun bazasına əlavə olunması.
• Tarama (crawling) — botun səhifələri tapıb oxuması.
• Meta başlıq (title tag) — nəticədə görünən səhifə başlığı. Ətraflı: on-page SEO bələdçisi.
• Meta təsvir (meta description) — nəticədə başlığın altındakı qısa izah.
• Canonical — dublikat səhifələrdən hansının əsas olduğunu göstərən teq.
• Hreflang — səhifənin dil və region versiyalarını göstərən teq.
• Keçid, backlink — başqa saytdan sizin sayta verilən keçid. Ətraflı: backlink bələdçisi.
• Anchor mətn — keçidin klikləmə mətni.
• 301 yönləndirmə (redirect) — köhnə URL-in daimi olaraq yeni ünvana yönləndirilməsi.
• Core Web Vitals — LCP, INP və CLS istifadəçi təcrübəsi göstəriciləri. Ətraflı: Core Web Vitals bələdçisi.
• Schema markup (structured data) — səhifə məlumatını maşın üçün təsvir edən kod.
• E-E-A-T — təcrübə, ekspertlik, nüfuz və etibarlılıq; Google-un keyfiyyət qiymətləndirmə anlayışı.
• Featured snippet — nəticələrin yuxarısında göstərilən birbaşa cavab bloku.
• Kanibalizasiya — saytın bir neçə səhifəsinin eyni sorğu uğrunda bir-biri ilə rəqabət aparması.

AEO, GEO və AI terminləri

• AEO (answer engine optimization) — kontenti axtarış və AI sistemlərinin birbaşa cavab kimi istifadə edə biləcəyi formada qurmaq.
• GEO (generative engine optimization) — ChatGPT, Gemini, Perplexity kimi generativ sistemlərin cavablarında brendin görünməsi üçün iş. Ətraflı: AEO/GEO bələdçisi.
• AI Overviews — Google nəticələrinin yuxarısında AI tərəfindən yazılan xülasə.
• LLM (large language model) — ChatGPT, Gemini, Claude kimi böyük dil modelləri.
• Prompt — AI modelinə verilən təlimat və ya sual.
• Brand mention — brendin başqa saytlarda, keçidli və ya keçidsiz xatırlanması.
• Zero-click axtarış — istifadəçinin cavabı nəticə səhifəsində alıb heç bir sayta keçməməsi.
• AI referral trafiki — AI köməkçilərindən (məs. chatgpt.com) sayta gələn ziyarətlər.

Google Ads və ödənişli axtarış

• SEM (search engine marketing) — axtarış motorlarında ödənişli reklam.
• PPC (pay per click) — hər klik üçün ödəniş modeli.
• CPC (cost per click) — bir klikin qiyməti.
• CPM (cost per mille) — min göstərimin qiyməti.
• CTR (click-through rate) — klik nisbəti: klik ÷ göstərim × 100.
• Quality Score — Google Ads-də açar sözün keyfiyyət balı (1–10). Ətraflı: Quality Score məqaləsi.
• Ad Rank — reklamın mövqeyini müəyyən edən göstərici.
• Match type — açar sözün uyğunluq növü: exact, phrase, broad.
• Mənfi açar söz (negative keyword) — reklamın göstərilməməli olduğu sorğu.
• Smart Bidding — Target CPA, Target ROAS kimi avtomatik təklif strategiyaları.
• Performance Max — bir kampaniyada bütün Google inventarını birləşdirən avtomatlaşdırılmış kampaniya növü. Ətraflı: Performance Max məqaləsi.
• Impression share — reklamın göstərilə biləcəyi göstərimlərin nə qədərini aldığı.
• Landing page — reklamdan sonra istifadəçinin düşdüyü səhifə.
• Remarketinq (retargeting) — sayta və ya tətbiqə əvvəl gəlmiş insanlara yenidən reklam göstərmək.

Meta Ads və sosial media

• SMM (social media marketing) — sosial media marketinqi. Ətraflı: SMM bələdçisi.
• Meta Ads Manager — Facebook və Instagram reklamlarının idarə olunduğu alət.
• Kampaniya məqsədi (objective) — Awareness, Traffic, Engagement, Leads, App promotion, Sales.
• Custom Audience — öz datanız (sayt ziyarətçiləri, müştəri siyahısı) əsasında auditoriya.
• Lookalike Audience — mövcud auditoriyaya bənzəyən yeni insanlar.
• Advantage+ — Meta-nın auditoriya, yerləşdirmə və kreativ üzrə avtomatlaşdırma alətləri.
• Meta Pixel — saytdakı hərəkətləri Meta-ya ötürən kod.
• Conversions API (CAPI) — hadisələrin serverdən birbaşa Meta-ya ötürülməsi.
• Tezlik (frequency) — bir insanın reklamı orta hesabla neçə dəfə gördüyü.
• Əhatə (reach) — reklamı ən azı bir dəfə görən unikal insan sayı.
• Engagement — bəyənmə, şərh, paylaşım, saxlama kimi qarşılıqlı əlaqələr.
• UGC (user-generated content) — istifadəçilərin yaratdığı kontent.
• Hook — videonun və ya postun ilk saniyələrində diqqəti tutan hissə.
• Kreativ yorğunluğu (creative fatigue) — eyni reklamın çox göstərilməsi nəticəsində effektivliyin düşməsi.

Analitika və ölçmə

• GA4 (Google Analytics 4) — Google-un hadisə əsaslı veb analitika aləti.
• Hadisə (event) — GA4-də qeydə alınan istənilən hərəkət: səhifəyə baxış, klik, alış.
• Əsas hadisə (key event) — biznes üçün vacib olan və ayrıca işarələnən hadisə (keçmiş adı "conversion").
• Dönüşüm (conversion) — istifadəçinin sizin üçün dəyəri olan hərəkəti: müraciət, alış, qeydiyyat.
• Dönüşüm nisbəti (conversion rate) — dönüşüm ÷ sessiya × 100.
• GTM (Google Tag Manager) — saytdakı izləmə kodlarını idarə edən alət.
• UTM parametrləri — keçidin mənbəyini, kanalını və kampaniyasını göstərən etiketlər.
• Atribusiya (attribution) — dönüşümün hansı kanallara aid edildiyinin qaydası. Ətraflı: atribusiya məqaləsi.
• Last click — bütün töhfəni son kanala verən atribusiya modeli.
• Data-driven — töhfəni datanın əsasında kanallar arasında paylayan model.
• Engagement rate — GA4-də aktiv (10 saniyədən uzun, dönüşümlü və ya 2+ səhifəli) sessiyaların payı.
• Bounce rate (geri dönmə nisbəti) — GA4-də aktiv olmayan sessiyaların payı.
• Kohort (cohort) — eyni dövrdə ilk dəfə gələn istifadəçilər qrupu.
• Search Console — Google axtarışında saytın görünməsini izləyən ödənişsiz alət.

Biznes göstəriciləri

• KPI (key performance indicator) — biznes məqsədinə bağlı əsas göstərici. Ətraflı: marketinq KPI məqaləsi.
• ROI (return on investment) — investisiyanın gəlirliliyi: (gəlir − xərc) ÷ xərc.
• ROAS (return on ad spend) — reklamdan gəlir ÷ reklam xərci.
• CPA (cost per action/acquisition) — bir dönüşümün qiyməti.
• CPL (cost per lead) — bir lead-in qiyməti.
• CAC (customer acquisition cost) — bir yeni müştəri əldə etməyin ümumi xərci.
• CLV / LTV (customer lifetime value) — müştərinin bütün münasibət dövründə gətirdiyi gəlir.
• AOV (average order value) — orta sifariş dəyəri.
• MER (marketing efficiency ratio) — ümumi gəlir ÷ ümumi marketinq xərci.
• Churn — müştərilərin itirilmə nisbəti.
• Marja (margin) — satış qiyməti ilə maya dəyəri arasındakı fərqin payı.
• CRM (customer relationship management) — müştəri münasibətlərini və lead-ləri idarə edən sistem.

Kontent və e-ticarət

• Kontent marketinq — faydalı kontentlə auditoriya cəlb etmək. Ətraflı: kontent strategiyası məqaləsi.
• Kontent təqvimi — dərc ediləcək kontentin mövzu, format və tarix planı.
• Evergreen kontent — uzun müddət aktual qalan kontent.
• CTA (call to action) — istifadəçini konkret hərəkətə çağıran element: "Sifariş et", "Qiyməti hesabla".
• Lead magnet — əlaqə məlumatı müqabilində verilən faydalı material (checklist, bələdçi).
• A/B test — iki versiyanın nəticəsini müqayisə edən test.
• CRO (conversion rate optimization) — dönüşüm nisbətini artırmaq üçün sistemli iş.
• Checkout — onlayn mağazada ödəniş və sifarişin tamamlanma mərhələsi.
• Səbətdən imtina (cart abandonment) — səbətə əlavə edib alışı tamamlamamaq.
• Product feed — məhsul məlumatlarının Google Merchant Center və ya Meta kataloquna ötürüldüyü fayl.
• Marketpleys — bir çox satıcının məhsullarını satdığı onlayn platforma.
• Upsell / cross-sell — daha baha versiya və ya əlavə məhsul təklif etmək.

Tez-tez verilən suallar

Nəticə

Terminləri bilmək hesabatı oxumağı, agentliklə danışmağı və düzgün qərar verməyi asanlaşdırır. Bu lüğəti əlfəcinlərə əlavə edin və hesabatda tanış olmayan termin görəndə buraya qayıdın.

Terminlərin praktikada necə işlədiyini görmək üçün Rəqəmsal marketinq kursumuz yaxşı başlanğıcdır.